خبر آمد خبری در راه است
               سرخوش آن دل که از آن آگاه است
                                              شاید این جمعه بیاید...شاید
                                               پرده از چهره گشاید...شاید
دست افشان...پاي کوبان مي روم
                             بر در سلطان خوبان مي روم
                                                     مي روم بار دگر مستم کند
                                                                  بي سر و بي پا و بي دستم کند
مي روم کز خويشتن بيرون شوم
                                در پي ليلا رخي مجنون شوم
                                              هر که نشناسد امام خويش را
                                                                        بر که بسپارد زمام خويش را
با همه لحظه خوش آواييم
                          در به در گوشه تنهاييم
                                           اي دو سه تا کوچه ز ما دورتر
                                                                         نغمه ي تو از همه پر شور تر
کاش که اين فاصله را کم کني
                                  محنت اين قافله را کم کني
                                                  کاش که همسايه ي ما مي شدي
                                                                       مايه ي آسايه ي ما مي شدي
هر که به ديدار تو نايل شود
                          يک شبه حلال مسائل شود
                                          دوش مرا حال خوشي دست داد
                                                                    سينه ي ما را عطشي دست داد
نام تو بردم لبم آتش گرفت
                           شعله به دامان سياوش گرفت
                                                    نام تو آرامه ي جان من است
                                                                          نامه ي تو خط اوان من است
اي نگهت خاست گه آفتاب
                           در من ظلمت زده يک شب بتاب
                                                               پرده برانداز ز چشم ترم
                                                                                   تا بتوانم به رخت بنگرم
اي نفست يارومدد کار ما
                            کي و کجا وعده ي ديدار ما؟
                                             دل مستمندم اي جان به لبت نياز دارد
                                                                   به هواي ديدن تو هوس حجاز دارد
به مکه آمدم اي عشق تا تو را بينم
                              تويي که نقطه ي عطفي به اوج آيينم
                                                                        کدام گوشه ي مشعر
                                                                                                 کدام کنج منا
به شوق وصل تو در انتظار بنشينم
                        اي زليخا دست از دامان يوسف بازکش
                                                تاصبا پيراهنش را سوي کنعان آورد
                                                                            ببوسم خاک پاک جمکران را
تجلي خانه ي پيغمبران را
                                        خبر آمد خبري در راه است
                                                                 سر خوش آن دل که ار آن آگاه است
                   

                              شايد اين جمعه بيايد...شايد
                                      پرده از چهره گشايد...
                                               شايد...

الهی!
دل ده، که در کار تو جان بازیم.
جانی ده، که کار آن جهان سازیم.
تقوایی ده، که دنیا را بسپریم.
روحی ده، که از دین برخوریم.
یقینی ده، که درِ آزبر ما باز نشود.
قناعتی، تا صعوۀ حرص ما باز نشود.
دانایی ده، که از راه نیفتیم.
بینایی ده، که در چاه نیفتیم.
دست گیر، که دست آویز نداریم، در گذار، که بد کرده ایم.
آزرم دار، که آزرده ایم.
طاعت مجوی، که آبِ آن نداریم.
از هیبت مگوی، که تابِ آن نداریم.
توفیقی ده، تا در دین استوار شویم.
عقبی ده، تا از دنیا بیزار شویم.
نگاهدار، تا پریشان نشویم.
به راه دار تا پشیمان نشویم.
بیاموز، تا شریعت بدانیم.
برافروز، تا در تاریکی نمانیم.
بنمای، تا در رویِ کس ننگریم.
بگشای دری، که بگذریم.
تو بساز، که دیگران ندانند.
تو بنواز، که دیگران نتوانند.
همه را از خود رهایی ده.
همه را به خود آشنایی ده.
همه را از مکر شیطان نگاهدار.
همه را از فتنۀ نفس آگاه دار.
الهی!
بساز کارِ من، و منگر به کردارِ من.
دلی دهريال که طاعت افزون کند.
طاعتی ده، که به بهشت راهنمون کند.
علمی ده، که در او آتش هوا نبود.
علمی ده، که در او آبِ زرق و ریا نبود.
دیده ای ده، که عزّ ربوبیت تو بیند.
نفسی ده، که حلقۀ بندگی تو در گوش کند.
جانی ده، که زهر حکمت تو به طبع نوش کند.
تو شفا ساز، که از این معلولان شفایی نیامد.
تو گشادی ده، که از این ملولان کاری نگشاید.
به اصلاح آر، که نیک بی سامانیم! جمع دار، که بس پریشانیم.

رابطه گناه با فقر و مصیبت
قرآن كریم در آیه 30 سوری شوری می‏فرماید: "و ما اصابكم من مصیبة فبما كسبت ایدیكم و یعفوا عن كثیر: هر مصیبت و گرفتاری كه به شما می‏رسد دستاورد و ثمره اعمال خودتان است تازه این تمام مجازات اعمال شما نیست چرا كه بسیاری از كارهای شما را مورد عفو قرار می‏دهد".

این آیه به خوبی نشان می‏دهد، مصائبی كه دامن‏گیر انسان می‏شود، یك نوع مجازات الهی و هشدار است (هر چند استثنائاتی دارد كه بعد به آن اشاره خواهد شد) و به این ترتیب یكی از فلسفه‏های حوادث دردناك و مشكلات زندگی روشن می‏شود.
جالب این كه در حدیثی از امیرمومنان علی (ع) می‏خوانیم، كه از پیامبر گرامی خدا(ص) نقل می‏كند كه فرمود: "خیر آیة فی كتاب الله هذه‏الایة، یا علی ما من خدش عود و لا نكبة قدم الا بذنب و ما عفی الله عنه فی‏الدنیا فهو اكرم من ان یعود فیه و ما عاقب علیه فی‏الدنیا فهو اعدل من ان یثنی علی عبده: این آیه (و ما اصابكم من مصیبة...) بهترین آیه در قرآن مجید است، ای علی هر خراشی كه از چوبی بر تن انسان وارد می‏شود و هر لغزش قدمی، بر اثر گناهی است كه از او سرزده و آن چه خداوند در دنیا عفو می‏كند، گرامی‏تر از آن است كه (در قیامت) در آن تجدید نظر فرماید و آن چه را كه در این دنیا عقوبت فرموده، عادل‏تر از آن است كه در آخرت بار دیگر كیفر دهد".(1)
و به این ترتیب این گونه مصائب علاوه بر این كه بار انسان را سبك می‏كند، او را نسبت به آینده كنترل خواهد نمود.
گرچه ظاهر آیه عام است و همه مصائب را در برمی‏گیرد، ولی مطابق معمول در عمومات، استثناهایی وجود دارد، مانند مصائب و مشكلاتی كه دامن‏گیر انبیا و ائمه معصومین (ع) می‏شد كه برای ترفیع مقام آن‏ها بود، یا گرفتاری بسیاری همانند كودكان و یا افرادی كه مسوول شناخته نمی‏شوند.
و هم چنین مصائبی كه بر اثر ندانم كاری‏ها و عدم دقت و مشورت و سهل‏انگاری در امور حاصل می‏شود، كه اثر تكوینی اعمال خود انسان‏ها است و یا مصائبی كه گریبان غیر معصومین را می‏گیرد و جنبه آزمون دارد. قرآن كریم در این باره می‏فرماید: "و لنبلونكم بشی‏ء من‏الخوف و الجوع و نقص من الاموال والانفس والثمرات و بشرالصابرین: به درستی كه شما را از طریق انواع ترس و گرسنگی و كمبودهای مادی و جسمی و محصولات مورد امتحان قرار می‏دهیم و بشارت باد بر كسانی كه این آزمون الهی را با صبر و بردباری پشت سر می‏گذارند" (155 / بقره).
به تعبیر دیگر جمع میان آیات مختلف قرآن و روایات ایجاب می‏كند كه عموم این آیه در مواردی تخصیص پیدا كند. اما از آن جا كه بیشتر موارد آن جنبه كیفری و كفاره‏ای دارد، آیه 30 سوره شوری آن را به صورت عموم مطرح ساخته است.

با این بیان نمی‏توان گفت هر گرفتاری و رنجی كیفر گناه است، چرا كه گرفتاری‏های سخت، فلسفه‏های گوناگونی دارند كه از آن جمله عبارتند از:
1 - شكوفایی استعدادها و توانمندی‏های درونی و برونی انسان،
2 - هشدار نسبت به آینده او،
3 - بیداری از خواب غفلت و غرور و هشیاری از انواع مستی‏ها،
4 - كیفر گناهان،
5 - بخش مهمی نیز ثمره ندانم كاری‏ها و سهل انگاری‏های انسان در زندگی است.
6 - اصل آزمون در زندگی انسان، (2)
و لذا در حدیثی می‏خوانیم: هنگامی كه امام علی بن الحسین (ع) وارد بر یزید شد، یزید نگاهی به او كرد و گفت: "یا علی ما اصابكم من مصیبة فبما كسبت ایدیكم" (اشاره به این كه حوادث كربلا نتیجه اعمال خود شما بود).
ولی امام علی بن الحسین (ع) فوراً در پاسخ فرمود: "كلا ما هذه فینا نزلت، انما نزل فینا "ما اصاب من مصیبة فی‏الارض و لا فی انفسكم الا فی كتاب من قبل ان نبراها ان ذلك علی الله یسیر لكیلا تاسوا علی مافاتكم ولاتفرحوا بما اتاكم" (3) فنحن‏الذین لاناسی علی مافاتنا من امرالدنیا و لانفرح بما اوتینا: (4)
چنین نیست، این آیه در مورد ما نازل نشده، آن چه درباره ما نازل شده آیه دیگری است كه می‏گوید: هر مصیبتی در زمین یا در جسم و جان شما روی دهد، پیش از آفرینش شما در كتاب (لوح محفوظ) بوده و آگاهی بر این امر بر خداوند آسان است، این برای آن است كه شما به خاطر آن چه از دست می‏دهید، غمگین نشوید و به خاطر آن چه در دست دارید، زیاد خوشحال نباشید (هدف از این مصائب عدم دلبستگی شما به مواهب زودگذر دنیا است و یك نوع تربیت و آزمون برای شما است).
گاه مصائب، جنبه دستجمعی دارد و محصول گناهان جمعی است، همان گونه كه در آیه 41 سوره روم می‏خوانیم: "ظهرالفساد فی البر والبحر بما كسبت ایدی الناس لیذیقهم بعض الذی عملوا لعلهم یرجعون: فساد در خشكی و دریا به خاطر اعمال مردم آشكار شد، تا نتیجه بعضی از اعمالی را كه انجام داده‏اند، به آن‏ها بچشاند، شاید بازگردند". 
در خطبه 178 نهج‏البلاغه آمده است: "ما كان قوم قط فی غض نعمة من عیش، فزال عنهم، الا بذنوب اجترحوها، لان‏الله لیس بظلام للعبید و لو ان الناس حین تنزل بهم‏النقم و تزول عنهم‏النعم، فزعوا الی ربهم بصدق من نیاتهم و وله من قلوبهم، لرد علیهم كل شارد و اصلح لهم كل فاسد: "هیچ ملتی از آغوش ناز و نعمت زندگی گرفته نشد، مگر به واسطه گناهانی كه انجام دادند زیرا خداوند هرگز به بندگانش ستم روا نمی‏دارد، هرگاه مردم در موقع نزول بلاها و سلب نعمت‏ها با صدق نیت به پیشگاه خدا تضرع كنند و با دل‏های پر اشتیاق و آكنده از مهر خدا از او درخواست جبران نمایند مسلماً آن چه از دستشان رفته به آن‏ها بازمی‏گرداند و هرگونه مفسده‏ای را برای آن‏ها اصلاح می‏كند".
در "جامع‏الاخبار" حدیث دیگری از امیرمومنان علی (ع) نقل شده است كه فرمود: "ان البلاء للظالم ادب و للمومن امتحان و للانبیاء درجة و للاولیاء كرامة: بلاها برای ظالم تادیب است و برای مومنان امتحان و برای پیامبران درجه و برای اولیاء كرامت و مقام است". (7)
این حدیث شاهد گویایی است برای آن چه در مورد استثناهای آیه بیان كردیم.
در حدیث دیگری در "كافی" از حضرت امام صادق (ع) آمده است كه فرمود: "ان العبد اذا كثرت ذنوبه ولم یكن عنده من‏العمل ما یكفرها، ابتلاه بالحزن لیكفرها: هنگامی كه انسان گناهش افزون شود و اعمالی كه آن را جبران كند، نداشته باشد، خداوند او را گرفتار اندوه می‏كند تا گناهانش را تلافی كند".(8)
در كتاب كافی اصولاً بابی برای این موضوع منعقد شده و 12 حدیث در همین زمینه در آن آمده است.
تازه همه این‏ها غیر از گناهانی است كه خداوند طبق صریح آیه فوق مشمول عفو و رحمتش قرار می‏دهد، كه آن نیز به نوبه خود بسیار است.
آیا باید در مقابل مصائب و مشكلات تسلیم شد؟
ممكن است كسانی از این حقیقت قرآنی سوء استفاده كنند و هر گونه مصیبتی دامنشان را می‏گیرد، با آغوش باز از آن استقبال نمایند و بگویند باید در برابر هر حادثه ناگواری تسلیم شد و از این اصل آموزنده و حركت‏آفرین قرآنی نتیجه معكوس، یعنی نتیجه تخدیری بگیرند كه این بسیار خطرناك است.
هیچ گاه قرآن نمی‏گوید در برابر مصائب تسلیم باش و در رفع مشكلات كوشش مكن و تن به ظلم‏ها و ستم‏ها و بیماری‏ها بده، بلكه می‏گوید: اگر با تمام تلاش و كوششی كه انجام دادی باز هم گرفتاری‏ها بر تو چیره شد، بدان گناهی كرده‏ای كه نتیجه و كفاره‏اش دامانت را گرفته، به اعمال گذشته‏ات بیندیش و از گناهانت استغفار كن و خویشتن را بساز و ضعف‏ها را اصلاح نما.
و اگر می‏بینیم در بعضی از روایات، این آیه بهترین آیه قرآن معرفی شده، به خاطر همین آثار تربیتی مهم آن است.

                                     منبع:نشریه گلستان قرآن-نویسنده:محمد بیستونی

ای زمین مي‏دانم با كسی از مصائب روزگار شكوه نكرده‏ای و به مشیت حق راضی بوده‏ای و بر سختي‏ها و مصیبت‏ها دندان به جگر گرفته‏ای، مي‏دانم به كسی نگفته‏ای وقتی مردان و زنان باایمان در درونت آسایش مي‏گرفتند چنان مي‏گریستی كه فرشتگان مقرّب سنگ صبور تو مي‏شدند و شكیبایي‏ات مي‏دادند، مي‏دانم به فرمان خداوند، آن هستی بخش یگانه، هر داغی را به جان خریدی و شكوه‏ای نكردی و همه دشواري‏ها را ناچیز انگاشتی اما مي‏دانم بر مرگ خاندان نبوت(ع) چنان بي‏طاقت شدی كه اگر حول و قوه الهی نبود از هم مي‏پاشیدی. یادت هست زمانی كه خاتم انبیا را در درونت جای مي‏دادند چنان فریاد مي‏كردی كه پرندگان آسمان بر احوالت گریستند. یادت هست زمانی كه مولا(ع) مي‏خواست در آن دل شب فاطمه‏اش را در تو آرامش دهد نالیدی و التماس كردی كه توان نداری این همه بار امانت را بپذیری اما خواست خداوند این بود و به ناچار زبان به كام گرفتی. یادت هست زمانی كه مي‏خواستند فرق شكافته اولین امام عالم علی(ع) را به خاك تو بپوشانند چنان متحیر و مضطرب گردیدی كه نزدیك بود با ستارگان دیگر برخورد كنی وبرای همیشه نابود شوی. به یاد داری زمانی را كه مردان بني‏هاشم، محزون و غمگین، آماده مي‏شدند امام مجتبی را در دست‏های تو بگذارند، تو چنان آشفته و پریشان خاطر شدی كه لرزیدی كه اگر كوه‏ها به فرمان خداوند به یاري‏ات نمي‏شتافتند همزانو و همقدم نیستی مي‏شد.

ولی مي‏خواهم بگویم دردناك‏ترین و غم‏انگیزترین حادثه‏ای كه تو دیدی حماسه عاشورا بود، حماسه‏ای كه بهترین و پاك‏ترین بندگان خدا برای صیقل دادن آینه دین از زنگار بدعت‏ها و به اهتزار درآوردن پرچم اسلام ناب محمّدی با پست‏ترین انسان‏ها جنگیدند و شهادت را بر ذلّت ترجیح دادند. تو یك یك آنان را بوسیدی و چون گنجینه‏ای نهان كردی. تو همه این سختي‏ها و نامرادي‏ها را به دوش كشیدی اما اگر تاب بیاوری و صبور باشی باید یادآور شوم برای تو تلخ‏تر از شهادت حسین احوال زینب بود، چون مي‏دیدی این خواهر داغدیده را با دشنام‏ها و هتك حرمت‏ها آزرده و رنجور مي‏سازند و زخم دلش را نمك مي‏پاشند. تو مي‏دیدی آن عزیز در برابر شلاّق آن نامردان عالم ایستادگی مي‏كرد تا مبادا یتیمان برادر درد بي‏پدری را احساس كنند. تو چنان خشمگین شدی كه اگر فرمان الهی نبود همه آن گرگ صفتان را مي‏بلعیدی.
در آخر مي‏خواهم برای این كه در غمت شریك باشم و آرام بگیری زندگی زینب(س) را چكیده‏وار در گوشت زمزمه كنم

رسالت حضرت زینب (س)
نوشتن درباره رسالت حضرت زینب كاری بس مشكل و طاقت فرساست، اما بر حسب ضرورت و تكمیل بحث، اشاره‏ای كوتاه و مختصر به آن مي‏كنیم: چون زینب تربیت شده خاندان وحی و امامت بود و به حقیقت دین آشنایی كامل داشت، وقتی دین را در دست عده‏ای ستم‏گر دید و مردم زمانه را از ظلم و جور حكام خود غافل یافت به صرافت دریافت اگر مردم را به گونه‏ای از بدعت‏ها و ظلم و ستم‏ها و ناحق بودن حاكمان زمانه آگاه نسازند از دین چیزی جز ظاهر آن باقی نمي‏ماند، از این رو با امام حسین(ع) همراه شد به امید آن كه نادرستي‏ها و ناشایستگي‏ها را از دین بزدایند. البته تا زمانی كه امام حسین(ع) در قید حیات بودند ایشان در همه امور از امام(ع) اطاعت مي‏كرد، اما وقتی متوجه شد از مردان بني‏هاشم كسی جز امام زین العابدین(ع) باقی نمانده و او هم چنان رنجور است كه تا مدت‏ها توان ندارد به وظایف امامت خویش قیام كند تصمیم گرفت در كنار امام سجاد(ع) به رسالتی كه برای خویش احساس مي‏كرد عمل نماید. زینب(س) موارد زیر را از وظایف اصلی رسالت خویش مي‏دانست:
1. سعی داشت در هر فرصتی با خطبه و سخنرانی عمّال و حكومتیان را رسوا سازد و مردم را از جنایتی كه آنان مرتكب شده بودند آگاه نماید، تا با مفتضح ساختن دستگاه حكومتی خون عزیزانش هدر نرود و انقلاب كربلا بي‏ثمر نماند، انقلابی كه ثمره‏اش معیاری برای تمیز حق از ناحق بود.
2. آرامش دادن به زنان و كودكان داغدیده تا مبادا با ناله و شیون دشمن كام گردند و دشمن از حال رقت بار آنان شاد شود.
3. سومین وظیفه‏ای كه زینب(س) خویش را به آن ملزم مي‏دید مراقبت از امام سجاد(ع) بود، به همین علت خود را در جلو شمشیرهایی مي‏انداخت كه قصد داشتند امام را به شهادت برسانند.

وفات زینب(س)
محققان درباره تاریخ وفات حضرت زینب و محل دفن آن بزرگوار به یك رأی و نظر نیستند، اما بیشترینه آنان بر این عقیده تأكید دارند كه زینب(س) بعد از واقعه عاشورا یك سال و نیم بیشتر زنده نبود16 و قبر آن حضرت در شام است.17
                                                                                  نويسنده:عباس جباري مقدم
پی نوشت ها:
1 ) احزاب (33) آیه33.
2 ) نقدی، زینب الكبری ، علی قائمی، زندگانی حضرت زینب، ص23، (نتشارات امیری، چاپ دوم).
3 ) ذبیح الله محلاتی، ریاحین الشریعه، ج3، ص38 (دارالكتب الاسلامیه)
4 ) همان، ص38.
5 ) همان، ص38.
6 ) همان، ص50.

با اولین ضربت سنگی که ناگهانی و از قفا بر سر هابیل نشست، پدر، بر خود لرزید. و با اولین قطره خونی که به ناحق به زمین ریخت، « پدر » در خود شکست: خدایا، اگر خطای فرزند، ریشه در خطای پدر و مادر دارد، در لقمه های نابجای آنان دارد، در تربیت منحرف و ناکافی، در بی خبری، در رها کردن و به خود وا نهادن، و در وسوسه های شیطان دارد، اگر اینگونه است، در قساوت قابیل، و در اراده شیطانی او، کدام یک از اینان دخیل بوده است؟
پدر از کشف پاسخ این راز در هراس بود، به خود نگریست. و به همسرش در خلقتشان، جز خیر، هیچ ندید. نکند تناول آن میوه ممنوعه، جوهر روح قابیل را آلوده باشد؟!
« پدر » بر سر مزار هابیل بسیار گریست. بسیار. آنقدر که روز به شب در آمیخت و شب به صبح. چرا؟ چون با مرگ فجیع هابیل، ساختمان نردبانی شکل می گرفت که پله های آن، به جای سربلندی، به قهقرا می رفت. و « پدر » ذرات وجود خود را در شاکله ی نردبان می دید.
ذراتی که می توانستند در امری دیگر، که خیر باشد و خیر، به کار روند، اما اینجا، این نردبان، رو به قهقرا، ... آه، آیا پدر به راستی مقصر بود؟ آیا د رگناه قابیل، « پدر » نیز سهم داشت؟ و اساساً چرا باید ازدو خلقت نیکو: « پدر» و « مادر» پاک، یک ذات پریشان و وسوسه پذیر و خطا کار و قاتل پدید آید؟ « پدر» با شتاب، فرزندان دیگرش را به نصیحت نشست و آنان را از تکرار عمل قابیل بر حذر داشت و در عوض، مظلومیت و بینش و ایمان هابیل را ستود، مخاطبین «پدر» خواه نا خواه می بایستی از او متأثر می شدند. چه، عمل قابیل سخت موحش بود و غیر قابل دفاع. و در مقابل، هابیل، با آن سابقه درخشان، حالا در زیر خاک، خفته بود. یعنی چه؟ قاتل زنده بود و فراری، و مظلوم، مرده بود و نبود.
ای عجب، پس می شود « بد » بود و بود. که اگر خوب باشی، چه بسا نباشی! اینگونه شد که مرام قابیل قاتل هم برای خود مخاطبانی پیدا کرد. اما موافقان طبع هابیل را، یک عاقبت خونین پیش رو بود. و باز اینگونه شد که رفته رفته، جمعیت قابیلیان زیاد شد. چرا؟ چون می دیدند: می شود به خواسته های درون بها داد و بر دیگران تفوق یافت و « خود » را بر قله بلند حوائج نشاند و از زندگی کام گرفت. اما « پدر» که هابیل و فرزندان او را در صف خود می دید، به خروش در آمد و بین زندگی، یک خط مستقیم کشید و گفت: آنان که با « پدر» هستند، در این سوی قرار گیرند. عده قلیلی به آن سوی رفتند. اما مگر « پدر» می توانست از فرزندان کثیر خود که در صف « بی پدران » باقی مانده بودند، دل بر کند؟ نه، به همین خاطر، دوران رنج پدر، با طوفان نمرد و سرکشی فرزندان در آمیخت. هر چه که بود، پدر ذات وجود خود را در جمال متمردان می دید و دلش به نفرین و عاق، رضا نمی داد. از همینجا به ترتیب و موعظه فرزندانش دقت کرد. او که نقطه ضعفی نداشت. اگر هم داشت در دایره دیگری از هستی بود و ربطی به قساوت قابیل نداشت. « پدر» با همین غم بزرگ از دنیا رفت. غمی که فرزندان متمرد و ناشکیبا به جان او در انداخته بودند. اما مگر کانون کوچک او، می توانست بدون پدر دیگری به حیات خود بپردازد؟
نه، یکی از برادران هابیل، دست پدری بالا برد و با محبت به صورت آحاد خانواده نگریست. «مادر» نیز رفته بود اما مادرانی را که به نیابت پرورانده بود تا پدرانی « پدر» گونه به دنیا بیاورند. اینگونه شد که خانواده کوچک « پدر» رفته رفته عالمگیر شد. و در این میان، همیشه دست پدری که بر سر فرزندان، باران امید و اندیشه می افشاند، بالا بود. یعنی نشد که فرزندان سر بالا بیاورند و دست پدری را بر سر خود نبینند. با این همه، عده ای، به مفهوم واقعی « تربیت » شدند و جمعیتی که تعدادشان کم نبود، « بی تربیتی » را برگزیدند.
پدر ها، یکی پس از دیگری، ذره ذره، قطره قطره، دقیق و با حوصله، و در سالیانی دراز، نور خدا را می گرفتند و با جان فرزندان خود در می آمیختند. آنان که مستعد بودند، دامنه نورپذیری شان از اطرافیان بیرون می زد و از عاقبت خونین هابیلی خود نیز واهمه نداشتند. اما مگر قابیل ها، تن به تیمار تربیت و موعظه پدران خود سپردند؟ نه بلکه سنت سلف خود قابیل را پی گرفتند و شروع کردند به هابیل کشی! هر چه فرزندان نابکار، به نامردی و جفا، دست به کشتار پدران و برادران خود می زدند قاموس الهی از گسیل پدری دیگر، و پدری دیگر، و پدری دیگر دریغ نمی ورزید. مگر پدران چه می گفتند؟ ظلم نکنید، مال همدیگر را به ناحق نخورید، دروغ نگویید، تهمت نزنید، عدالت پیشه کنید مکر نورزید، در عوض عشق بورزید، عشق بورزید. و در مقابل، حجت فرزندان جفا کار چه بود؟ ما را به حال خود وابگذارید، ما دوست داریم هر کاری را که دلمان می خواهد انجام دهیم. ما از دروغ و تهمت و دزدی لذت می بریم. ما با چپاول و غارت، به کار خود رونق می دهیم. ما با پرستش بت های صلب و بی شعور و بی جان، موافق تریم تا خدایی که انگشت بر حق و باطل می گذارد. ما وقتی بت می پرستیم، حق و باطل را خودمان تعین می کنیم. یعنی خودمان یک پا خدا می شویم. و حال آنکه پرستش خدای یگانه، یعنی خود را ندیدن. و ما هرگز این را نمی پسندیدیم. خلاصه، فرزندان ناخلف، دست به یک پدر کشی و برادر کشی تاریخی زدند تا خودشان خدای خودشان باشند و در برابر هیچ اصل و اصولی کرنش کنند.
اما مگر قاموس الهی، از « پدران » دست می کشد؟ هرگز، خدای متعال، علاوه بر پدران مکرر تاریخ، نماینده ای از خود در هر خانواده به جا نهاده است و اسم او را « پدر» نامیده. اما این پدران، همگی در اطاعت حق نیستند. برخی نیز، دل به اسلاف قابیلی خود سپرده اند. حالا ما با دو طایفه از پدران مواجهیم. پدران خوب، و پدارن بد. امانت هایی به اسم « فرزند » در اختیار اینان گذاره شده است.
گویا مقدرات الهی، تا قیام قیامت، چشم به تربیت پدران دارد. چه، خدای متعال، خود را نیز «مربی » نامیده است.
و بعد، این سخن رسول خداست که رو به وصی بلافصل خود علی مرتض می فرماید: یا علی، من و تو، « پدران » این امتیم! 

                                                            نويسنده:محمدنوري زاده

يا ممتحنة امتحنك الله الذي خلقك قبل أن يخلقك فوجدك لما امتحنك صابرة ، وزعمنا أنا لك أولياء ومصدقون وصابرون لكل ما أتانا به أبوك صلى الله عليه وآله ، وأتى به وصيه ، فإنا نسألك إن كنا صدقناك إلا ألحقتنا بتصديقنا لهما لنبشر أنفسنا بأنا قد طهرنا بولايتك .السلام عليك يا بنت رسول الله ، السلام عليك يا بنت نبي الله ، السلام عليك يا بنت حبيب الله ، السلام عليك يا بنت خليل الله ، السلام عليك يا بنت صفي الله ، السلام عليك يا بنت أمين الله ، السلام عليك يا بنت خير خلق الله ، السلام عليك يا بنت أفضل أنبياء الله ورسله وملائكته... 

                                 زندگینامه حضرت زهرا (سلام الله علیها)
فاطمه (عليها السلام) در نزد مسلمانان برترين و والامقام ترين بانوى جهان در تمام قرون و اعصار مى باشد. اين عقيده بر گرفته از مضامين احاديث نبوي است. اين طايفه از احاديث ، اگر چه از لحاظ لفظي داراي تفاوت هستند ، اما داراي مضموني واحد مي باشند. در يكي از اين گفتار ها ( كه البته مورد اتفاق مسلمانان ، اعم از شيعه و سني است) ، رسول اكرم (صلي الله عليه وآله وسلم) مي فرمايند:* فاطمه سرور زنان جهانيان است.* اگر چه بنابر نص آيه شريفه قرآن ، حضرت مريم برگزيده زنان جهانيان معرفي گرديده و در نزد مسلمانان داراي مقامي بلند و عفت و پاكدامني مثال زدني مي باشد و از زنان برتر جهان معرفي گشته است ، اما او برگزيده ي زنان عصر خويش بوده است. ولي علو مقام حضرت زهرا (عليها السلام) تنها محدود به عصر حيات آن بزرگوار نمي باشد و در تمامي اعصار جريان دارد . لذا است كه پيامبر اكرم (صلي الله عليه واله وسلم) در كلامي ديگر صراحتاً فاطمه (عليها السلام) را سرور زنان اولين و آخرين ذكر مي نمايند. اما نكته اي ديگر نيز در اين دو حديث نبوي و احاديث مشابه دريافت مي شود و آن اينست که اگر فاطمه (عليها السلام) برترين بانوي جهانيان است و در بين زنان از هر جهت ، كسي داراي مقامي والاتر از او نيست ، پس شناخت سراسر زندگاني و تمامي لحظات حيات او ، از ارزش فوق العاده برخوردار مي باشد. چرا كه آدمي با دقت و تأمل در آن مي تواند به عالي ترين رتبه هاي روحاني نائل گردد. از سوي ديگر با مراجعه به قرآن كريم درمي يابيم كه آيات متعددي در بيان شأن و مقام حضرتش نازل گرديده است كه از آن جمله مي توان به آيه ي تطهير، آيه مباهله ، آيات آغازين سوره دهر، سوره كوثر ، آيه اعطاي حق ذي القربي و ... اشاره نمود كه خود تأكيدي بر مقام عميق آن حضرت در نزد خداوند است. اين آيات بال تکيه بر توفيق الهي ، در مقالات ديگر مورد بررسي قرار خواهد گرفت. ما در اين قسمت به طور مختصر و با رعايت اختصار ، به مطالعه شخصيت و زندگاني آن بزرگوار خواهيم پرداخت.

*نام، القاب، كنيه ها:
نام مبارك آن حضرت ، فاطمه (عليها السلام) است و از براي ايشان القاب و صفات متعددي همچون زهرا، صديقه، طاهره، مباركه، بتول، راضيه، مرضيه ، نيز ذكر شده است.
فاطمه ، در لغت به معني بريده شده و جدا شده مي باشد و علت اين نامگذاري بر طبق احاديث نبوي ، آنست كه: پيـروان فاطمه (عليها السلام) به سبب او از آتش دوزخ بريده ، جدا شده و بركنارند.
زهرا به معناي درخشنده است و از امام ششم ، امام صادق (عليه السلام) روايت شده است كه: *چون دخت پيامبر در محرابش مي ايستاد ( مشغول عبادت مي شد) ، نورش براي اهل آسمان مي درخشيد؛ همانطور كه نور ستارگان براي اهل زمين مي درخشد . *
صدّيقه به معني كسي است كه به جز راستي چيزي از او صادر نمي شود. طاهره به معناي پاك و پاكيزه ، مباركه به معناي باخير

                                                   پیام عاشورا

                                     «السلام علیك یا ثارالله و ابن‏ثاره و الوتر الموتور»

عاشوراى سال 61 ه.ق فرا رسید ، و سید الشهداء(ع) كه همراه پاكباختگان دین خدا به صحراى كربلا آمده بود، در آفتاب سوزان ظهر عاشورا همچون نگین انگشترى در محاصره دشمنان اسلام و قرآن قرار گرفت. حسین بن‏على ( ع ) با دلى آرام، قلبى مطمئن و روحى بلند در برابر همه سردمداران كفر و مزدورانشان ایستاد و پیام عاشورا را چنین ابلاغ كرد: 

الف: آزادى و آزادگی
در بامداد عاشـــــورا، كه دشمنان بر گرد سید الشهداء امام حسین ( ع ) حلقه زده بودند به حضرت پیشنهاد بیعت‏ با یزید كردند و امام(ع) فرمودند : لا والله لا اعطیكم بیدى اعطاء الذلیل و لا اقر اقرار العبید. نه، به خدا سوگند، دستم را چون فردى خوار پیش شما دراز نمى‏كنم و چون بردگان ذلت و خوارى را نمى‏پذیرم. در نزدیكی ظهر عاشورا سید الشهداء پیام آزادى را تكرار كرد و فریاد برآورد: هیهات منا الذلة هرگز تن به ذلت نمى‏دهیم و زبونى و خوارى از جمع ما دور است. در آخرین لحظات كه پیكر پاره‏پاره‏ سید الشهداء بر روی زمین افتاده بود و خون خدا از رگهاى بریده‏اش بیرون مى‏زد و دشمنان از خدا بی خبر به سمت‏خیمه‏گاه اهل بیت ( ع ) یورش مى‏بردند، در زیر لب این چنین زمزمه كردند : یا شیعة آل ابى‏سفیان ان لم یكن لكم دین و كنتم تخافون المعاد فكونوا احرارا فى دنیاكم اى پیروان خاندان ابوسفیان، چنانچه دین خدا را كنار گذاشته‏اید و از روز رستاخیز نمى‏هراسید پس در دنیاى خویش آزاده باشید.

ب :عرفان با دید حقیقت
با نزدیكتر شدن ظهر عاشورا ، تهدید سپاهیان دشمن افزونتر می شد ، وحشت و اضطراب زنان و اطفال خردسال را فرا گرفته بود و حسین بن علی ( ع ) فرزند برومند حضرت فاطمه(س) تنهایى را احساس مى‏كرد. و در این میان سید الشهدا ( ع ) دستش را به سمت آسمان بلند كرد و با معبود خود این گونه سخن گفت: اللهم انت ثقتى فى كل كرب و انت رجائى فى كل شدة و انت لى فى كل امر نزل بى ثقة و عدة، كم من هم یضعف فیه الفؤاد و تقل فیه الحیلة و یخذل فیه الصدیق و یشمت فیه [به] العدو انزلته بك و شكوته الیك رغبة منى الیك عمن سواك ففرجته عنى و كشفته [و كفیتنیه] فانت ولى كل نعمة و صاحب كل حسنة و منتهى كل رغبة. بارالها، تو در هر اندوه و مشكلى مورد اعتماد منى; در هر سختى مایه امید و در هر امرى كه بر من وارد آید مورد اعتماد و پشتیبان من هستى. غمهایى سبب سستى قلب مى‏شود و راه چاره‏اندیشى را بر انسان مى‏بندد، در آن هنگام دوستان انسان را رها مى‏كنند و دشمنان به نكوهش مى‏پردازند; چه بسیار چنین غمهایى كه به درگاه تو روى آوردم، به تو شكایت كرده، از دیگران روى گرداندم و تو آن غمها را بر طرف ساختى. پس تو عطا كننده هر نعمت، صاحب هر خیر و نیكى و پایان هر آرزو و امیدى.

ج: نماز نیایش
هنگام اذان ظهر فرا رسید. یكی از یاران مخلص امام در ظهر عاشورا پیشنهاد اقامه نماز جماعت كرد، حضرت فرمودند: وقت نماز فرا رسیده است، خداوند تو را از نمازگزارن قرار دهد. آنگاه نماز را آغاز كرد و نزدیك به نیمى از مجاهدان از فیض جماعت آن حضرت كامیاب شدند. اقامه نماز در صحنه كربلا، به عنوان بالاترین پیام عاشورا، در زیارات منقول از ائمه اهل بیت(ع) مورد تاكید قرار گرفته است. زائران امام حسین(ع) به پیروى از معصومان(ع) در زیارت آن حضرت به این حقیقت والا اشاره مى‏كنند و مى‏گویند: ... اشهد انك قد اقمت الصلاة...

د: ایستادگی حق در برابر باطل
در روز عاشورا، حلقه محاصره دشمنان لحظه به لحظه تنگ‏تر مى‏شد و سختیهایش فزونى مى‏یافت. در آن هنگام، كه تشنگى بر زنان و اطفال روى آورده، یاران یكى پس از دیگرى شربت‏شهادت مى‏نوشیدند و خویشاوندان نزدیك و فرزندان حضرت در خون خویش دست و پا مى‏زدند. امام(ع) آن سنگدلان از خدا بى‏خبر را مخاطب ساخت و فرمودند: تبا لكم ایتها الجماعة و ترحا افحین استصرختمونا و لهین متحیرین... .

الا و ان الدعى بن الدعى قد ركزنى بین اثنتین بین السلة و الذلة و هیهات منا الذلة یا بى الله ذلك لنا و رسوله و المؤمنون و حجور طابت و ...

در پایان امام(ع) اشعار فروة بن‏مسیك مرادى را قرائت كردندكه آمده است :

اگر شما را شكست دادیم از قدیم چنین بوده‏ایم و تازگى ندارد اگر با شكست رو به رو شدیم باز مغلوب نشده‏ایم پیروزى در هر حال با جبهه حق است ما با ترس خوى نگرفته‏ایم اگر كشته شویم سرنوشت، شهادت در راه خداست.

ه: سجده كردن در برابر حق و حقانیت
بالاترین پیام سیدالشهداء، در روز عاشورا، تسلیم در برابر خداوند سبحان بود. یاران آن حضرت نیز چنین بودند و در برابر امام خویش مى‏گفتند: انى سلم لمن سالمكم و حرب لمن حاربكم الى یوم القیامة من تا روز قیامت، با هر كه با شما [معصومان] سازش كند، سازش مى‏كنم و با هر كه بر شما [معصومان] سر جنگ داشته باشد مى‏جنگم. یاران امام(ع) ظهر عاشورا، بعد از به جاى آوردن نماز ظهر، گویا بیعتى دیگر كردند و بر تسلیم بودن خویش در برابر فرماندهى چنین تاكید كردند: نفوسنا لنفسك الفداء و دماؤنا لدمك الوقاء فوالله لا یصل الیك و الى حرمك سوء و فینا عرق یضرب; جانهاى ما فداى جان تو باد [اى پسر فاطمه] و خونهاى ما فداى خون پاك تو باد. سوگند به خدا، تا وقتى جان در بدن داریم، هرگز به تو و اهل حرمت گزندى نخواهد رسید. سالار شهیدان با توجه به مصایب سنگینى چون در خون غلتیدن یاران، برادران و فرزندان و نیز جراحات فراوان پیكرش چهره بر خاكهاى گرم كربلا نهاد و حدیث عشق به خدا و تسلیم در برابر خالق را چنین زمزمه كرد:

صبرا على قضاءك یا رب، لا اله سواك یا غیاث المستغیثین، مالى سواك و لا معبود غیرك، صبرا على حكمك یا غیاث من لا غیاث له، یا دائما لانفاد له یا محیى الموتى یا قائما على كل نفس بما كسبت احكم بینى و بینهم و انت‏خیر الحاكمین.

خدایا، در برابر قضا و حكم حتمى‏ات صبر پیشه مى‏كنم. خالقى جز تو نیست; اى یاور یارى‏جویان، غیر از تو یاورى ندارم و جز تو معبودى نیست. حكم تو را مى‏پذیرم، اى فریادرس كسى كه فریادرسى ندارد; اى جاودانه‏اى كه پایانى ندارد، اى زنده‏كننده مردگان و اى قیومى كه بر اعمال همه افراد نظارت دارى، تو خود میان من و دشمنانت قضاوت كن; تو بهترین داورانى.

                                                                                             نویسنده: محمـدرضا تارتار

 ۱ ـ كامل ابن اثیر، ج 4، ص 60 - 61; ارشاد مفید، ص‏217; بحارالانوار، ج 45، ص 4.
۲ ـ بحارالانوار، ج 45، ص 21; املهوف على قتلى الطفوف، سید بن‏طاووس، ص 165. 

     

مقدمه
انسان داراى دو جنبه است:
1. جنبه مادى كه نیازهاى جسمى انسان مانند نیاز به آب، غذا، مسكن، پوشاك وغیره را شامل مى شود;
2. جنبه معنوى كه نیازهاى روحى و روانى انسان را تشكیل مى دهد.
كسب معرفت و شناخت كه به مسائل روحى، روانى و دین دارى بستگى دارد، نیاز انسان به تكامل فطرت را تشكیل مى دهد. فطرت خودشناسى، نیاز فطرى انسان به معنویت و تكامل است.
خودشناسى حد و مرزى ندارد. شناخت خداوند مستلزم خودشناسى است. لازمه شكوفایى استعدادهاى انسان، شناخت خویش است. خودشناسى، رابطه انسان را با دنیاى بیرون بهتر برقرار مى كند و با حواس و نیروهاى خود به شناخت بهترى از زندگى مى رسد.

خودشناسى چیست؟
خودشناسى یعنى تهذیب و تزكیه نفس و مبارزه با رذایل اخلاقى و حركت در مسیر تكامل اخلاق فاضله. براى كسب آگاهى، بروز استعدادها، تقویت اراده و اعتماد به نفس و داشتن افكار مثبت و واقع بینانه، خودشناسى لازم است. همچنین حركت به سوى معبود و كمال و پرواز به سوى ابدیت و رسیدن به اوج ملكوت با خودشناسى میسر است.

                              ضرورت و اهمیت خودشناسى از دیدگاه روایات و دانشمندان

براى موجودى كه فطرتاً داراى حب ذات است، كاملاً طبیعى است كه به خود بپردازد و در صدد شناختن كمالات خویش و رسیدن به آنها باشد. از این رو درك ضرورت خودشناسى، نیازى به دلیل هاى پیچیده عقلى و نقلى ندارد. غفلت از این حقیقت و سرگرم شدن به چیزهایى كه در كمال و سعادت آدمى مؤثر نیست، امرى غیر طبیعى و انحراف آمیز است كه باید علتش را جست وجو كرد و راه سلامت و نجات از آن را شناخت. همه تلاش هاى انسانى اعم از علمى و عملى، براى تأمین لذاید و منابع و مصالح وى انجام مى گیرد. پس شناختن خود انسان و آغاز و انجام او و هم چنین كمالاتى كه ممكن است به آنها نایل گردد، مقدم بر همه مسائل، بلكه بدون شناختن حقیقت انسان و ارزش واقعى او، دیگر بحث ها و تلاش ها بیهوده و بى پایه است.1 -قرآن فراموش كردن نفس را لازمه فراموش كردن خدا و به منزله عقوبت این گناه معرفى مى فرماید: (ولاتكونوا كالذین نسوا الله فانساهم اَنفسَهم;2 -مانند كسانى نباشید كه خدا را فراموش كردند، پس خدا هم خودشان را از یادشان برد.)
امیرالمؤمنین(ع) نیز مى فرماید: (درشگفتم از كسى كه خود را نمى شناسد، چگونه مى خواهد پروردگارش را بشناسد!؟) اسلام برخلاف سایر ادیان، به شناخت انسان اهمیت بسیار زیادى داده و وى را به شناخت خویش سفارش كرده است تا بتواند راه صحیح سعادت را انتخاب كند.
علامه طباطبائى(ره) مى فرماید: ترغیب خداوند مؤمنان را به ملازم بودن به خویشتن كه همان حفظ كردن راه هدایت است، مى فهماند راهى كه لازم است انسان ها بپیمایند، راه خویشتن است كه ایشان را به شناخت خداوند و سعادت حقیقى مى رساند.3 -ولتر گونتگهام مى گوید: (كسى كه توانست قسمت مهم از وقت خود را در اختیار داشته و از آن استفاده كند، راه تسلط بر خویشتن را به دست آورده است.)4 -خودشناسى اولین قدم در راه پیشرفت قواى بشرى است، پس اگر بخواهیم از نیروى خود و فرصت هاى زندگى حداكثر استفاده را از زندگى بكنیم، لازم است قبل از هرچیز به مواهب و استعدادهاى خود نظرى بیفكنیم و آنها را بشناسیم. امام صادق(ع) مى فرماید: (اى انسان! تو طبیب خویشتن قرار داده شده اى و دردها براى تو بیان شده است و به دواهاى آن دردها هم راهنمایى شده اى.
مهماتما گاندى مى گوید: (در جهان فقط یك شناسایى وجود دارد و آن، شناسایى خود است، …[و] هركس خود را شناخت، خدا را شناخته است و جهان را.)5 ـ امام صادق(ع) مى فرماید: (خودشناسى انسان این است كه خویشتن را به چهار طبع و چهار ستون و چهار ركن بشناسد; چهار طبعش، خون است و صفرا و باد و بلغم; ستون هایش، خرد است كه از خرد و فهم و حافظه مایه مى گیرد، و اركانش، نور است و آتش و روح و آب.)6 ـ امیرالمؤمنین على(ع) مى فرماید: (آغاز دین دارى، شناخت خداست، كمال شناخت او، تصدیق وجود اوست، نهایت معرفت، شناخت خود است.)7 ـ پیامبر(ص) مى فرمایند: (باایمان ترین شما با شناخت ترین شماست.)8 ـ امام حسین(ع) مى فرماید: (تحصیل دانش، سبب بارورى شناخت است.)9 ـ امام باقر(ع) به جابر جعفى مى فرماید: (هیچ شناختى چون شناخت تو از نفست نیست.)10 -معیارهاى اصلى خودشناسى از نظر اسلام
قرآن براى خداشناسى حساب جداگانه اى باز كرده است; به این معنا كه سراسر عالم خلقت را آیه و درس براى خداشناسى قرار داده است; همچنان كه براى نفس انسان هم حساب جداگانه اى باز كرده; یعنى آموزندگى هایى بالاتر و بیشتر از آنچه كه مثلاً درختان دارند، براى انسان در نظر گرفته است. بـرگ درختـان سبـز در نظـر هوشیـار هر ورقش دفترى است معرفت كردگار11- عزت و كرامت: پیامبر(ص) مى فرماید: (من برانگیخته شدم تا مایه هاى ارجمندى و بزرگوارى انسان را به حد كمال برسانم.)12 -منظور از كرامت و ارجمندى این است كه انسان در مسیر خودسازى، برخى از كارها را كه با كرامت و ارجمندى و مقام انسانى خویش ناسازگار مى یابد و موجب زبونى و ذلت است ترك كند. در مقابل، به كارهاى نیك و پسندیده از قبیل احسان، گذشت، عفاف، استقامت و… روى بیاورد.
2. تقرب به خدا: كار پسندیده كارى است كه انسان را به خدا نزدیك كند. هر اندازه كه صفات كمال و فضایل اخلاقى در انسان بیشتر باشد، به همان اندازه مقرب درگاه خداوندى مى شود.
از امام صادق(ع) روایت شده است: (خداى بزرگ پیامبران را به مكارم اخلاقى (خوبى هاى بزرگوارانه) اختصاص داده است. هركس این خصلت ها را داراست، خداى را بر چنین مرحمتى سپاس گزارد، و هركس چنین خوبى هایى ندارد، با التماس از پیشگاه خدا درخواست كند.)13 -خودشناسى، غایت و نهایت شناخت هاست كه به شناخت خداوند حكیم منتهى مى شود. در كلام معصومین& آمده است كه خودشناسى، نافع ترین معارف است و نیز آمده است: هركس خود را بشناسد، خداى متعال را خواهد شناخت. از این رو خودشناسى، برترین حكمت ها و سودمندترین شناخت هاست. نادان ترین مردم كسانى اند كه خود را نمى شناسند.

                                                 آفت هاى عدم شناخت درست
(ممكن است در یك نگاه سطحى، انسان به سهولت مسئله اى را براى خود حل شده تلقى كرده و خویشتن را از نقص ها و ضعف ها مبرّا بیابد و بدین وسیله خود را در پیش خود تبرئه كند; اما واضح است كه راه و رسم حقیقت جویى این نیست. كسانى كه تا این اندازه مسئله را سهل شمرده و این چنین خوش بینانه به خود مى نگرند، هرگز توفیق اصلاح خود و در نتیجه نیل به كمال را پیدا نمى كنند. كسى كه از عیب هاى اساسى خود چشم پوشى مى كند، طبعاً خود را انسانى كامل و عارى از عیب و نقص مى شناسد، و همین شناخت نادرست از خود سبب مى شود كه احساس استغنا و بى نیازى بر او مستولى شود.
پر واضح است كه همین احساس بى نیازى نسبت به یك اصلاح جدى و بنیادى، راه را بر هرگونه سازندگى اصولى مسدود مى كند. بنابراین، براى حصول موفقیت در خویشتن شناسى، شخص باید ابتدا دامن همّت بر كمر ببندد و از روى حقیقت جویى به تجزیه و تحلیل احوال درونى خود بپردازد و از فریب دادن خود به شدت اجتناب ورزد و بداند كه با اغفال خود و دیگران، واقعیت عوض نمى شود و كسى از این راه به كمال و سعادت نمى رسد; به عبارت دیگر، در مسیر كمال، راه میان بُر وجود ندارد تا شخص بى آن كه به شناخت و اصلاح خود بپردازد و متحمل رنج ها و سختى هاى راه شود، به لطایف الحیل، مراحل كمال را یك شبه طى كرده به مقصد موعود برسد; بلكه باید با شناخت دقیق و كامل احوال نفسانى خود و تحصیل علم و آگاهى لازم، مراحل تزكیه و تكامل را همچون پله هاى نردبان، یكى پس از دیگرى طى كند و آخرالامر به مقصد نهایى برسد.

اما اگر از ابتدا نیت خود را خالص نگرداند و واقعاً همت خود را مقصور به اصلاح خود نكند، ولو مراحلى را نیز طى كرده و ظاهراً به كمالاتى نیز برسد، اما همان ناخالصى هاى اولیه چون آتش زیر خاكستر، همواره منتظر موقعیت مساعدى هستند كه سر درآورند و آتش بر هستى معنوى انسان بزنند.)14 -قرآن كریم مى فرماید: انسان چقدر در شناسایى خودش تنزل دارد كه خود را با حیوان یكى مى پندارد، در حالى كه چهارپایان براى بشر آفریده شده اند.15 -در یك نگاه كلى، آفت هاى عدم شناخت عبارت اند از:
1. نفاق: به معنى دورویى و دو رنگى است كه خطرهاى بزرگى براى ایمان و مسلمانى به بار مى آورد. نفاق، آلودگى و تیرگى جان آدمى و نشان دهنده بى شخصیتى و پستى و رذالت انسان است، زیرا آدمى كه چند شخصیتى باشد در واقع شخصیت ثابتى ندارد، بنابراین از آن كرامت نفس كه شایسته انسان است، بى بهره و از خدا دور است.
2. تكبر: یعنى بزرگى فروختن به دیگران كه گاهى ناشى از (خودبزرگ بینى) و گاهى ناشى از احساس حقارت و (خودكم بینى) است. بنابراین، متكبر هم به خود بد مى كند و از اعتبار و ارزش معنوى و كرامت انسانى خود مى كاهد و هم مردم را قلباً از خود بیزار مى كند.16
3. سخن چینى; 4. دروغ; 5. غیبت و تهمت; ….

نویسنده:حسین درخشان فر

پی نوشت ها:
1 ـ برگرفته از: محمدتقى مصباح یزدى، خودشناسى و خودسازى، ص8 ـ9.
2 ـ حشر(59) آیه 19.
3 ـ به نقل از: انسان شناسى، مركز تحقیقات اسلامى سپاه، ص9ـ11.
4 ـ دكتر الف.س. ماردن، اسرار خوشبختى، ترجمه محمدعلى خلیلى.
5 ـ مرتضى مطهرى، فلسفه اخلاق، ص196.
6 ـ میزان الحكمه، ج6، ص143.
7 ـ جلوه هاى حكمت، ص549 و550.
8 ـ میزان الحكمه، همان، ص131.

                                     بخشي ازنيايش۳۲: در مقام اعتراف به گناه

خدايا اى صاحب پادشاهيئى كه جاودانه دائم است، و سلطنتى كه خود بدون سپاه و پشتيبانها نيرومند است، و عزتى كه بر مرور دهور و سالهاى گذشته و زمانهاى در نوشته باقى است. سلطنتت چنان غالب است كه محدود به آغاز و انجام نيست. و پادشاهيت چنان بلند پايه است كه همه چيز از رسيدن به كنه آن فرو مانده است. و منتهاى توصيف واصفان، به نازلترين مرتبه از آن رفعت كه به خود تخصيص داده‏اى نمى‏رسد. كاروان اوصاف در بيان عظمتت به گمراهى افتاده و رشته نعتها در پيشگاه تو از هم بگسيخته، و لطائف تصورات در مقام كبريائيت سرگردان شده‏اند تو اى خداى ازلى - در ازليتت چنان بوده‏اى، و تو - اى خداى جاودان بى‏زوال بر همين منوال خواهى بود. و من آن بنده كم كار پرآرزويم كه اسباب وصول به سعادت از كفم بيرون رفته، جز آن سبب كه رحمت تو آن را در پيوسته و رشته‏هاى اميد از جانم بگسيخته جز آن رشته عفو تو كه بدان در آويخته‏ام، مرا از طاعت چيزى كه به حساب آرم اندك، و از معصيت آنچه بر دوش دارم بسيار است و در گذشتن از بنده‏ات بر تو دشوار نيست اگر چه بد كرده باشد پس از من در گذر.
خدايا علم تو بر كارهاى نهانى مشرف است، و هر پوشيده‏اى در برابر آگاهى تو آشكار است، و دقايق امور از نظرت مكتوم نيست، و رازهاى نهانى از تو پنهان نمى‏ماند و تو عالم و ناظرى كه آن دشمن ديرينه‏ات كه براى گمراه كردن من از تو مهلت طلبيد و تو او را مهلت دادى، و براى منحرف كردن من تا روز قيامت از تو فرصت خواست و تو او را فرصت دادى، بر من چيره گشت، و در همان حال كه از گناهان خرد هلاك كننده، و معصيتهاى بزرگ كشنده بسوى تو همى گريختم، مرا بر زمين زد و از وصول به پناهگاه عصمت و سنگر حفظ و حراست تو باز داشت، تا چون به معصيت تو آلوده شدم و به سوء عمل خود مستوجب خشم تو گشتم، عنان حيله خود را از من برتافت، و انكار خود را در مقابل رفتار من اعلام كرد، و از من بيزارى جست، و پشت به من كرده به راه افتاد. پس مرا در بيابان گمراهى در معرض غضب تو تنها گذاشت، و به ساحت انتقام تو به حالتى در آورد كه نه شفيعى نزد تو از من شفاعت مى‏كند، و نه پناه دهنده‏اى مرا در برابر تو ايمن مى‏سازد، و نه قلعه‏اى مرا از تو مانع مى‏شود، و نه پناهگاهى هست كه از تو به آن پناه برم. پس اكنون مقام من در پيشگاه تو مقام پناه آورنده به تو و محل معترف به گناه در پيشگاه تو است. پس مبادا كه كنف فضل تو از من تنگى گيرد، و جامه عفوت از من كوتاهى نمايد. و من بى‏نصيب‏ترين بندگان تائب تو و نااميدترين واردين اميدوار تو گردم. و مرا بيامرز زيرا كه تو بهترين آمرزندگانى .

                         به بهانه چهل و پنجمین سال رحلت «رجبعلی خیاط»

چهل و پنج سال از مرگ «رجبعلی نكوگویان» معروف به «رجبعلی خیاط» گذشت. امروزه بسیاری از افراد دلیل معروفیت و محبوبیت ایشان در عصر خود را نمی‌دانند اما«محمد محمدی ری‌شهری» در كتاب «تندیس اخلاص» و «كیمیای محبت»درباره ایشان آورده است..

عبد صالح خدا «رجبعلی نكوگویان» در سال 1262 هجری شمسی در تهران دیده به جهان گشود. پدرش مشهدی باقر یك پیشه‌ور ساده بود وهنگامی كه 12 ساله بود پدرش از دنیا رفت و او را كه از نعمت خواهر و برادر تنی بی‌بهره بود تنها گذاشت.

از جناب شیخ نقل شده است كه احسان و اطعام یك ولی خدا توسط پدرش زمینه ولادت او گردید.

خانه شیخ خانه‌ای خشتی و ساده بود كه از پدرش به ارث برده بود و در مولوی كوچه سیاها (شهید منتظری) قرار داشت كه تا آخر عمر در آنجا می‌زیست و امروز به نام حسینیه جناب شیخ رجبعلی معروف شده است. لباس شیخ بسیار ساده و تمیز بود نوع لباسی كه او می‌پوشید نیمه روحانی بود چیزی شبیه لباده روحانیون بر تن می‌كرد عرقچین بر سر می‌گذاشت و عبا بر دوش می‌گرفت او در لباس پوشیدن هم قصد قربت داشت غذایش بیشتر از طعام‌های ساده مثل سیب زمینی و فرنی بود.بر سر سفره دو زانو می‌نشست و به طور خمیده غذا می‌خورد و گاهی هم بشقاب را به دست می‌گرفت و همیشه غذا را با اشت‌های كامل می‌خورد.

كار شیخ یكی از شغل‌های پسندیده در اسلام است و شغل لقمان حكیم است كه پیامبر خدا فرمود كار مردان نیك خیاطی است (میزان الحمه ج 4 ص 1620 _ 1182 _ 5478) بنا بر همین شغل به شیخ رجبعلی خیاط معروف شد.

ایشان در تعبد طریقه سیر و سلوك جناب شیخ با مسلك مدعیان طریقت تفاوت اصولی داشت او هیچ یك از فرقه‌های تصوف را قبول نداشت گاهی می‌فرمود: كربلا بودم دیدم طایفه‌ای می‌آیند شیطان مهار شخصی را كه در جلو آنها حركت می‌كرد در دست داشت پرسیدم: اینها كیستند؟ گفتند: .... ایشان طریقت، شریعت و حقیقت را با هم داشتند و مانند دراویش پشت پا به شریعت نمی‌زدند. ترجیع بند زندگی‌اش كار برای خدا بود و راه و سیر و سلوك را در چهار چیز می‌دانست:

1_ گدایی در خانه خدا

2_ توسل به ائمه هدی علیهم‌السلام

3_ احسان به خلق

4_ كسب اخلاق الهی

جناب شیخ بسیار مهربان، خوش‌‌رو، خوش اخلاق، متین و مؤدب بود همیشه دو زانو می‌نشست به پشتی تكیه نمی‌كرد كمی دور از پشتی می‌نشست خیلی آرامش داشت اغلب خنده‌رو بود به ندرت عصبانی می‌شد. انتظار فرج یكی از ویژگی‌های بارز او بود و ارادت ویژه‌ای به حضرت ولی عصر (ارواحنا له الفداء) داشت و منتظر واقعی آن حضرت بود. می‌فرمود اغلب ما اظهار می‌كنیم كه امام زمان (عج) را از خود بیشتر دوست می‌داریم و حال آنكه بیشتر برای خود كار می‌كنیم تا برای ایشان.

ایشان در مورد منتظر واقعی می‌فرمود: پینه دوزی در شهر ری به نام امامعلی آذری زبان كه عیال و اولادی نداشت و مسكن او هم ظاهرا در همان دكانش بود حالات فوق‌العاده‌ای داشت و خواسته‌ای جز فرج آقا نداشت. وصیت كرد او را در پای كوه بی‌بی ‌شهربانو در حوالی شهر ری دفن كنند هر وقت به قبر ایشان توجه كردم حضرت صاحب‌ (ع) را در آنجا دیدم.

ایشان به اشعار عرفانی و اخلاقی بسیار علاقه‌مند بود بیشتر وقت‌ها مواعظ خود را با اشعاری از مثنوی طاقدیس ملااحمد نراقی زینت می‌دهد او عاشق و شیفته حافظ بود اشعار مرحوم فیض كاشانی را می‌خواند طوری كه صدای ایشان با حالات عرفانی شان در و دیوار را به وجد می‌آورد.

جناب شیخ هرچند از دانستنی‌های رسمی حوزه و دانشگاه بی‌بهره بود ولی در عالم معنا محضر بزرگان علم و معرفت كسانی همچون عالم بزرگوار آیت‌الله قاضی، مرحوم آیت‌الله محمد‌علی شاه‌آبادی و مرحوم آیت‌الله میرزا جمال اصفهانی و، آیت‌الله میلانی آیت‌الله بروجردی، آیت‌الله كوهستانی را درك كرده بود.

نقطه عطف و راز جهش در زندگی شیخ ماجرایی است تكان دهنده، عبرت‌انگیز و آموزنده شبیه داستان حضرت یوسف و ابن سیرین كه همان توحید تجربی است. فقیه عالیقدر حضرت آیت‌الله سیدمحمد هادی میلانی (ره) به این داستان اشاره نموده از قول شیخ: كه در ایام جوانی دختری رعنا و زیبا از بستگان دلباخته من شد و سرانجام در خانه‌ای خلوت مرا به دام انداخت، با خود گفتم رجبعلی خدا تو را خیلی امتحان كرده بیا و یك بار ت خدا را امتحان كن و از این جرام آماده و لذت بخش به خاطر خدا صرف‌نظر كن و سپس عرضه داشتم خدایا! من این گناه را به خاطر تو ترك می‌كنم تو هم مرا برای خودت تربیت كن. همین كف نفس و پرهیز از گناه موجب بصیرت و بینایی او گردید چنانكه خود فرمود: روزی از چهار راه مولوی و از مسیر خیابان سیروس به چهارراه گلوبندك رفتم و برگشتم، فقط یك‌چهره آدم دیدم.

ایشان می‌فرمود: مراقب دل‌هایتان باشید، غیر خدا را در آن راه ندهید تا ببینید آنچه را دیگران نمی‌بینند بشنوید آنچه را دیگران نمی‌شوند.

در جای دیگر اشاره دارد: اگر چشم برای خدا كار كندمی شود عین‌الله اگر گوش برای خدا كار كند می‌شود اذن الله، اگر دست برای خدا كار كند می‌شود یدالله تا می‌رسد به قلب انسان كه اگر برای خدا باشد می‌شود عرش‌الله.

جانب شیخ چنان در خدا غرق بود كه وجود او را خدا مسخر كرده بود غیر از او نمی‌دید و هرچه می‌دید خدا می‌دید اول و آخر كلامش خدا بود و در نتیجه شدت محبت به خدا و اهل بیت علیهم السلام حجابی میان او و خدا و اهل بیت نبود و به تمام عوالم راه داشت، با ارواح در برزخ از آغاز خلقت تاكنون صحبت می‌كرد آنچه را هر كس در دوران عمر خود طی كرده بود به محض اراده می‌دید و نشانه‌های آن را می‌گفت و آنچه را اراده می‌كرد و اجازه می‌دادند آشكار می‌كرد.

بر این اساس دعا امری ضروری و فطری است و مساله‌ای است که خدا به آن دستور داده، انسان با دعا شایستگی گرفتن عطای حق را پیدا می‌کند چرا که دعا همان خواستن است و باعث گشایش کارها و نجات از هر غم و رنجی است چون بنا به گفته امام صادق علیه السلام دعا درمان هر دردی است، در واقع دعا و نیایش وسیله سریع و موثری است برای خودسازی و پیوند نزدیکی میان انسان و خدا است، چونکه بر اساس پاره‌ای از روایات محبوبترین کارها برای خدای تعالی در روی زمین، دعا است و امیرالمومنین علی علیه السلام نیز مردی بود که بسیار دعا می‌کرد.

                                             آلکسیس کارل و دیدگاه وی

آلکسیس کارل جراح و فیزیولوژیست معروف فرانسوی راجع به حقیقت‏ دعا کتابی دارد به نام "نیایش" او در آن کتاب می‏گوید: دعا عالی‌ترین حالت مذهبی در انسان است و حقیقت آن پرواز روح بشر است‏ بسوی خدا، همچنین او می‏گوید در وجدان انسان شعله فروزانی است که گاه و بیگاه انسان را متوجه خطاهای خویش می‏کند، متوجه گمراهیها و کج‏ فکریهایش می‏سازد، همین شعله فروزان است که انسان را از راه کجی که‏ می‏رود، باز می‏دارد. باز می‏گوید: گاهی انسان در حالات معنوی خود جلال و ابهت‏ آمرزش را احساس می‏کند.

                                                 دعا در روایات

خدای تعالی به حضرت موسی فرمودند:"هر چه نیاز داری از من بخواه. حتی علوفه گوسفند و نمک خمیرت را." و امام صادق علیه السلام فرمودند: "دعا مخزن و گنجینه اجابت است، چنانکه ابر مخزن باران است." همچنین امام باقر علیه السلام کسی را که بیشتر دعا کند، محبوبترین مومنان نزد خدا معرفی فرمودند. و پیامبر نیز فرمودند: خدای تعالی در خواست کننده مصرَ را دوست دارد.

                                          شرایط استجابت دعا

به موجب شریفه "استجب لکم" دعای هر دعا کننده‌ای باید مستجاب گردد. لیکن دعا آداب و شرایطی دارد و دعاهای گروهی اجابت می‌گردد. اما دعای برخی مستجاب نمی‌شود. برای اینکه دعایمان در درگاه الهی قبول گردد باید با "بسم الله الحرمان الرحیم" شروع کنیم و در خواست خود را بین دو صلوات بر محمد صلی الله علیه و آله و آلش بیان کنیم، چون بنا به فرمایش پیشوایان دین، خدا کریمتر از آن است که آغاز و انجام دعا را بپذیرد و وسط را واگذارد، چون صلوات بر محمد صلی الله علیه و آله و آلش مقبول در درگاه الهی است.

                            گروهی که دعایشان مستجاب می‌شود.

عبارتند از: پیشوای عادل، دعای پدر در حق فرزند، دعای فرزند در حق پدر و مادر، دعای مومنی در غیاب برادر مومن دیگر، دعای زائر خانه خدا، دعای روزه دار، دعای بیمار در حق عیادت کننده، دعای مجاهد و رزمنده، دعای سائل در حق عطا کننده، مجاهد و رزمنده، سائل در حق عطا کننده، کسی که متوسل به یکی از معصومین علیهم السلام شود ، مومنی که عمل صالح انجام دهد ، آن کس که چهل نفر را در دعا مقدم دارد ، ستمدید ، درباره ستمگر و...

اما در مقابل دعای گروهی از افراد، مستجاب نمی‌گردد که برخی از آنها به قرار زیرند: عاق والدین و قاطع الرحم، پیشوای ستمگر و اهل تار و طنبور و مانند آن، شخصی که بدون حرکت از خداوند روزی بخواهد، اصرافکار، بعد از نزول بلا، ترک امر به معروف و نهی از منکر، اصرار بر گناه، بدگمانی به خدا.

                                      منابع: محمد ین یعقوب کلینی رازی، اصول  كافي                     

خداوند به يكي از پيغمبران وحي كرد:فردا صبح، اول چيزي كه ديدي ، بخور.  دومي را بپوشان،سومي را بپذير،چهارمي را نااميد نكن و از پنجمي بپرهيز...

صبحگاه از جا حركت كرد.در اولين وهله ،به كوه بزرگ و سياهي برخورد، متحير ايستاد كه چه كنم ؟!سپس با خود گفت:خداوند ،دستور محال نمي دهد.به قصد خوردن كوه جلو رفت.هر چه جلو تر رفت ،كوه كوچكتر شد تا به صورت لقم�